پنج شنبه ٠٥ مرداد ١٣٩٦

  

 
ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|تماس با ما|نقشه سايت|Español
عنوان
ایران
هتل داریوش کیش
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
اشتراک خبرنامه
نام :   
ایمیل :   
اصفهان و شیراز در یک نگاه، مروری بر تاریخ، فرهنک و میراث بشری آنها تاريخ درج : 1388/08/12
منبع : <#f:163/>

این مقاله در کنفرانس میراث معنوی شهرهای تاریخی جهان که از سوی دانشگاه آلیکانته اسپانیا در تاریخ 30 اکتبر 2009 برابر 8/8/88 در شهر اروویلا برگزار گردید ارائه شد

 

 

اصفهان و شیراز در یک نگاه

مروری بر تاریخ، فرهنک و میراث بشری آنها

 

سید احمد رضا خضری

دانشیار دانشگاه تهران

ahmadkhezri@yahoo.com

 

سرزمین ایران یکی از کانونهای اصلی تمدّن بشری است . این سرزمین به برکت دشتهای فراوان ، رودخانه های دائم الجریان و مردمان سخت کوشش همواره بستر تشکیل تمدنهای بزرگ و تأثیر گذار بوده است و از همین رهگذر گنجینه ای از میراث معنوی ، اخلاقی و بشری فراهم آمده و به جامعه جهانی تقدیم شده است . در این میان دو منطقه مهم شیراز و اصفهان سهمی برجسته تر و نمایان تر دارند که در این مقاله بر آنیم تا به ترتیب و در نگاهی اجمالی بدانها بپردازیم .

1- شیراز

شیراز یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان فارس می‌باشد. برپایه آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته‌است، این شهر جمعیتی بالغ بر ۱٬۲۱۴٬۸۰۸ نفر، داشته است.

شهر شیراز در بخش مرکزی استان فارس و در ارتفاع ۱۴۸۶ متری از سطح دریا و در منطقه کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد. این شهر از سمت غرب به کوه‌ ‌دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، ‌چهل‌مقام و باباکوهی (از رشته کوه‌های زاگرس) محدود ‌شده‌است و در منطقه‌ای به‌وسعت ۱۲۶۸ کیلومتر مربع گسترده و به ۹ منطقه شهری تقسیم شده‌است.

نام شیراز در آثار و اسناد تاریخی، به صورتهای گوناگون نظیر «تیرازیس»، «شیرازیس» و «شیراز» به‌ثبت رسیده‌است. محل اولیه شهر شیراز در محل قلعه ابونصر بوده است. این شهر  پیش از اسلام قلعه‌ای بود که قدمت آن به‌دوران ساسانی و پیشتر بازمی‌گردد. تا آنکه در دوران بنی امیه به محل فعلی منتقل گردید و به بهای اضمحلال استخر پایتخت قدیمی استان فارس رونق گرفت. شیراز در دوران  بویه ایان و زندیه، پایتخت ایران بوده است.

از دیرباز شیراز به واسطه مرکزیت نسبی اش در منطقه زاگرس جنوبی و واقع بودن در یک منطقه به نسبت حاصلخیز محل طبیعی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان و یکجانشینان و عشایر بوده‌است. همچنین این شهر در مسیر راه‌های تجاری داخل ایران به بنادر جنوب مانند بوشهر قرار داشته که این نقش با احداث شبکه راه‌آهن سراسری و اتصال آن به بنادر دیگر ایران کمرنگ شده است.

این شهر دارای جاذبه‌های جهانگردی فراوانی است و به‌عنوان شهر شعرهای ناب ، باغها و گلهای زیبا ، میوه های رنگارنگ و آثار باستانی با شکوه شناخته شده‌است. شیراز همچنین آرامگاه شاعرانی همچون حافظ ، سعدی و خواجوی کرمانی ‌است و به سبب  همین جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان، همواره گردشگران زیادی را به‌سوی خود فرا ‌خواند است .

پیشینه تاریخی

برپایه منابع تاریخی سکونت دایمی در منطقه شیراز  به دوران ساسانی و حتی پیش از آن باز می گردد . بااین همه اولین اشارات معتبر در مورد این شهر به اوایل دوران اسلامی باز می‌گردد.

 هر چند تاریخنگاران اسلامی بر آنند که شیراز در قرن اول هجری  توسط عبدالملک مروان بنیان نهاده‌شده‌است. اما نشانه‌هائی از سکونت پیش از اسلام در آن محل یا نزدیک به آن وجود دارد. هم چنانکه حمدالله مستوفی جغرافی دان سده هفتم و هشتم هجری در نزهت‌القلوب تجدید بنا و توسعه شهر را به فرمان محمد برادر حجاج بن یوسف ثقفی، معتبر ترین روایت می داند. کشف آثاری از تمدن عیلامی مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد در جنوب شرقی شیراز گواه این مدعاست . همچنین در تعدادی لوح‌های عیلامی مکشوفه در پارسه (تخت جمشید) به کارگاه‌های مهمی در تیرازیس یا شیرازیس اشاره  شده  که بی‌شک همان شیراز امروزی است.

همچنین نام شیراز به عنوان بخشی از اردشیر خرّه دوره ساسانی به مرکزیت فیروزآباد ذکر شده است . اردشیر خره یکی از پنج بخشی بوده است که استان فارس ساسانیان را تشکیل می‌داده‌است. این اطلاعات در مهرهای ساسانی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل دوران اسلامی کشف شده در محل قصر ابونصر در شرق محل کنونی شهر شیراز بدست آمده است و به نظر می رسد که استحکامات موجود در محل قصر ابونصر همان قلعه تیرازیس یا شیرازیس یاد شده در لوح‌های عیلامی پارسه است و بعدها پس از آنکه شهر فعلی شیراز در نزدیک این قلعه بنیان نهاده شده، این شهر نام خود را از این قلعه در حوالی شهر به یادگار گرفته‌است.

در همین حال بر پایه برخی روایات افسانه ای بنای شیراز توسط تهمورث، از پادشاهان پیشدادی صورت گرفته و با گذشت زمان این شهر رو به ویرانی گذاشت. همچنین طبق روایتی دیگر در محل  شیراز کنونی شهری بنام فارس بوده‌است که برگرفته از نام فارس پسر ماسور، پسر شِم، پسر نوح می‌باشد.

شیراز در دوران اسلامی

استان فارس در دوره ساسانیان شامل استان فارس، یزد، حاشیه خلیج فارس و جزایر آن و بخشی از خوزستان کنونی بود، و طی حملات سپاهیان اسلام بین سالهای ۶۴۰- ۶۵۳ میلادی که از بصره سازماندهی می‌شد به تسخیر درآمد. در آن زمان در محل شیراز کنونی شهری نبود. اما قلعه‌هایی در حوالی آن وجود داشت که در سال ۶۴۱ میلادی به تسخیر اعراب درآمد.  طی این دوران اعراب حملات متعددی از محل این قلعه به استخر که  مرکز فارس بود ، تدارک دیدند. و به رغم مقاومت آن شهر تا سال ۶۵۳ میلادی سر انجام به تصرف مسلمانان در آمد . استخر که شهر اصلی فارس بود، پیوندهای نزدیکی با سلسله ساسانی و دین زردشتی داشت از این رو حکمرانان عرب می‌خواستند که مرکزی رقیب و اسلامی در قلمرو تازه فتح شده خود درست کنند. از این رو قلعه های موجود در محل شیراز را گسترش داده و شیراز جدید را  بنیان نهادند، آنان شهر را بگونه‌ای بنیان گذاشتند که بزرگتر از اصفهان باشد.

در همین حال به‌سبب قرار داشتن شیراز در محل تلاقی راه‌های منتهی به یزد،کرمان، خوزستان، اصفهان و خلیج فارس، این شهر به پایگاه سپاه مسلمانان در فارس و مقر دولت و کارگزاران ارشد نظامی و اداری تبدیل شد و برای دو قرن محل استقرار حکمرانان عرب فارس بود .در همین حال  بتدریج با اسلام آوردن ایرانیان و انحطاط شهر استخر، اهمیت شهر استخر به شیراز منتقل شد.

الف ) ازآل بویه تا صفویان

در قرن چهارم و پنجم هجری قمری سلسله آل بویه فارس، شیراز را به پایتختی برگزیدند و مساجد، قصرها، کتابخانه و کانالهای آبرسانی از رودخانه کر در آن بنا نمودند. در این دوران شیراز به بزرگترین شهر منطقه فارس (شامل یزد و سواحل شمالی خلیج فارس) تبدیل شده بود. آل بویه پیرو شیعه ۱۲ امامی بودند و این مذهب را تبلیغ نموده و مراسمهائی مانند محرم و عید غدیر را پاس می‌داشتند. با اینحال آل بویه سیاست مدارا با سایر مذاهب مانند اهل سنت را در پیش گرفتند . در زمان آنها غیر مسلمانان مانند زردشتی‌ها مجبور نبودند که علامت مشخص کننده به تن داشته باشند و یا در محله‌های خاصی زندگی کنند. در این دوره  بازار شهر در هنگام جشن مهرگان و نوروز نورانی می‌شد و هنگامی که در سال ۳۶۹ هجری مصادف با ۹۸۰ میلادی مسلمانان شیراز بر علیه زردشتیان به اغتشاش پرداختند. عضدالدوله لشکری برای تنبیه اغتشاش کنندگان به شیراز فرستاد.

چندی بعد و از نیمه قرن ۶ هجری (۱۲ میلادی) اتابکان فارس (سَلغُریان) بر شیراز مستولی شدند. در دوره آنها شیراز شکوفا شد و بناهای متعددی نظیر مدرسه، بیمارستان و بازار اتابک ساخته شد. مهم ترین واقعه در این دوره آن بود که به تدبیر اتابکان ، در جریان یورش وحشیانه چنگیز خان مغول به ایران، شیراز از تخریب و قتل عام در امان ماند چرا که حکمرانان سلغری، ابوبکر بن سعد با پرداخت مالیاتی به مغولان رضایت آنان را جلب و شهر را از ویرانی نجات داد. آخرین حکمران اتابک اَبِش بنت سعد بود که به همسری پسر هلاکوخان مغول درآمد. مهریه او بخشش خراج شیراز بود. شیراز همچنین از قتل عام تیمور نیز در امان ماند زیرا شاه شجاع، فرماندار فارس با تسلیم خود شهر را از ویرانی و چپاول نجات داد.  در این دوره شیراز  یکی از پر افتخار ترین روزگار های خود را سپری می کرد و به عنوان مرکزی پیشرو در ادب و علم و هنر بود.چنانکه به سبب وجود دانشمندان و هنرمندان فراوان ، این شهر توسط جغرافی‌دانان قدیمی دارالعلم نامیده ‌شد.

ب)  از دوران صفویه تا کنون

شیراز بسال ۹۰۹ هجری (۱۵۰۳ میلادی) به دست صفویه افتاد. شاه اسماعیل در راه توسعه تشیع این مذهب را درآن شهر توسعه داد . در این دوران بناهای متعددی مانند مدرسه خان در شیراز ساخته شد و حصاری بدور شهر پدید آمد. شیراز در دوران صفویه دو گروه رقیب را در خود جای داده‌بود. حیدری‌ها که پیرو شیخ حیدر صفوی بودند و در شرق شهر سکنا داشتند و نعمتی‌ها که در غرب شیراز ساکن بودند و پیرو شاه نعمت الله ولی بودند. پس از حمله افغانها به ایران و سقوط صفویه در سال ۱۷۲۲ میلادی، سپاه افغان در سال ۱۷۲۳ روانه شیراز شد. شیراز بعد از نه ماه محاصره و تحمل قحطی تسلیم شد. گفته می‌شود طی این محاصره حدود ۱۰۰ هزار نفر از مردم شیراز هلاک شدند. نادرشاه توانست در سال ۱۷۲۹ شیراز را از دست افغان‌ها در آورده و خرابی‌های به بار آمده را ترمیم نماید. اما با شورش حکمرانان محلی بر علیه نادر شاه،وی سپاهی را روانه شیراز کرد و شهر پس از چهار ماه محاصره سقوط کرد. پس از این حمله بسیاری از مردم شیراز از دم تیغ گذشتند و دو کله مناره در اطراف شهر برپا شد و باغ‌های اطراف شیراز نابود شد.

چندب بعد کریم خان زند شیراز را در سال ۱۱۸۰ هجری  (۷-۱۷۶۶ میلادی) به‌عنوان پایتخت سلطنت خود برگزید. در این دوران شیراز رونقی دوباره یافت و بر جمعیت آن افزوده‌شد. شیشه ساخت شیراز به تمام ایران صادر می‌شد و محصولات شیراز  از طریق خلیج فارس به بازارهای جهانی صادر می‌شد. در دوره کریم خان استادکاران و کارگران از سراسر ایران به شیراز آورده شدند. گفته شده‌است که تنها ۱۲،۰۰۰ نفر در ساختن خندق جدید دور شهر شرکت داشتند. به دستور کریم خان بناهای متعددی مانند ارگ جدید شهر، بازار وکیل، دیوان‌خانه، توپخانه، یک مسجد باشکوه و چند هزار مسکن برای لرها و لکهایی که در سپاه کریم خان بودند بنا شد. در آن زمان شیراز یازده بخش داشت که پنج بخش  آن را بخش‌های حیدری، پنج بخش آن را نعمتی و یک بخش را  یهودیان تشکیل می دادند.پس از کریم خان، جانشینان وی موفق به حفظ سلسله زندیه نشدند و پس از روی کار آمدن قاجارها، آقا محمد خان قاجار پایتخت را به تهران منتقل نمود.

پس از انقلاب اسلامی، احیا و مرمت آثار تاریخی شیراز مورد توجه خاصی قرار گرفت که از مهم‌ترین کارهای انجام گرفته می‌توان به احیای ارگ کریم خان، مرمت و بازسازی آرامگاه خواجوی کرمانی و دروازه قرآن، حمام وکیل و حافظیه اشاره نمود.

 

زبان

مردم شیراز زبان فارسی را با لهجه شیرازی تکلم می‌کنند. تحقیقات در مورد وضع حاضر لهجه شیرازی نشان می‌دهد که در میان شیرازیان میزان آشنایی با این لهجه در سنین بالاتر بیشتر می‌باشد. در میان بانوان میزان آشنایی زنان خانه دار و در میان مردان، کسانی که کار آزاد دارند آشنایی بیشتری با این لهجه دارند. ظهور دو شاعر بزرگ فارسی نو، حافظ و سعدی، باعث تاثیر پذیری تمام جنبه‌های زندگی مردم شیراز از عصر مغول به بعد از آثار این شاعران شد. بگونه‌ای که باعث افول گویش پیشین مردمان این شهر و حکمفرما شدن فارسی نو در این شهر شد.

دین و مذهب

دین اکثر مردم شیراز اسلام است.اما تعداد قابل توجهی از ارباب ادیان دیگر خاصه یهودیان در این شهر زندگی می کنند . هر چند بیشتر یهودیان شیراز در طی نیم قرن دوم قرن بیستم به اسراییل و آمریکا مهاجرت کرده‌اند، امّا این شهر هنوز پذیرای اقلیتی ۶۰۰۰ هزار نفری از یهودیان است. بدلیل فعالیت‌های تبلیغاتی مسیحی در قرون نوزده و بیستم میلادی گروه‌های کوچکی از مسیحیان فرقه پروتستان نیز در شیراز زندگی می‌کنند. در حال حاضر در شیراز دو کلیسای فعال وجود دارد که یکی متعلق به ارامنه و دیگری متعلق به کلیسای انگلیکن می‌باشد.

شعر در شیراز

شهر شیراز به شهر شعر در ایران معروف است. این معروفیت بیشتر و البته نه کاملا مدیون دو شاعر بزرگ این شهر سعدی و حافظ است . در این میان سعدی به سبب خلق آثار بی بدیلی در نظم و نثر و ترویج ارزشمند ترین نمونه ها از اخلاق و رفتار انسانی از شهرت جهانی برخوردار است . که درج نمونه ای از سروده جاودان او بر دیواره ای از سازمان ملل گواه این موضوع است . آنجا که گفت :

بنی آدم اعضای یک پیکرند            که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار      دگر عضو ها را نماند قرار

تو کز محنت دیگران بی غمی         نشاید که نامت نهند آدمی

هم چنیین از  میان شاعره‌های معروف ایران می‌توان از جهان‌ملک خاتون که در شیراز می‌زیسته نام برد. شیراز به شهر شعر، باغ ، گل و بلبل معروف است. باغ در فرهنگ ایرانیان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و شیراز از روزگاران گذشته به داشتن باغ‌های بسیار و زیبا مشهور بوده‌است. شیراز از دوران باستان باغ‌های انگور فراوانی داشته . تعدادی از باغ‌های شیراز از لحاظ تاریخی بسیار حایز اهمیت هستند و به‌عنوان مراکز مهم گردشگری به‌شمار می‌آیند. از معروف‌ترین این باغ‌ها می‌توان به باغ ارم، باغ عفیف‌آباد، باغ دلگشا و باغ جهان‌نما اشاره نمود. وصف زیبائیهای شیراز در سخن حافظ بزرگترین غزلسراس ایرانی این گونه انعکاس یافته است :

خوشا شیراز و وضع بی مثالش       خداوندا نگهدار از زوالش

جاذبه‌های تاریخی

شیراز به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری و توریستی ایران مطرح بوده و با جاذبه‌های تاریخی فراوان برای گردشگران داخلی و خارجی شناخته شده‌است.

از جاذبه‌های تاریخی شهر شیراز می‌توان به آتشکده صمیکان، آرامگاه حافظ، آرامگاه خواجوی کرمانی، آرامگاه سعدی، ارگ کریم‌خان، باغ ارم، باغ تخت، باغ چهل‌تن، باغ دلگشا، باغ عفیف‌آباد، باغ نارنجستان قوام، باغ هفت‌تن، بقعه شیخ یوسف سروستانی، پاسارگاد، تخت جمشید، چاه مرتاض علی، حمام باغ نشاط، عمارت باغ ایلخانی، عمارت باغ نشاط، عمارت دیوانخانه، عمارت کلاه‌فرنگی باغ نظر، مسجد نصیرالملک، قبر مادر نادرشاه، قصر ابونصر، قلعه اژدهاپیکر، قلعه دختر، قلعه کک‌ها، کاخ سروستان، کاخ فیروزآباد، مدرسه آقاباباخان، مدرسه خان، موزه پارس، موزه هفت‌تنان، نقش‌برجسته بهرام، نقش پیروزی و نقش رستم اشاره کرد.

بی شک بزرگترین و مهم ترین جاذبه تاریخی و باستانی شیراز پیش از اسلام دو مجموعه پاسارگاد و تخت جمشید است که متاسفانه امروز تنها ویرانه های آنها بر جای مانده است و اصل آنها در جریان یورش اسکندر ویران شده است . مجموعه پاسارگاد به فرمان کوروش بزرگ  ساخته شد و محل حکومت  وی نیز بود . این مجموعه دربرگیرنده ابنیه‌ای چون کاخ دروازه، پل، کاخ بار عام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آبنماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، آرامگاه کوروش بزرگ، محوطه مقدس و تنگه بلاغی است.

این مجموعه، پنجمین اثر ثبت‌شده ایران  در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو است که در نشست سال 2004  یونسکو که در ژوئن آن سال در  چین برگزار شد به علت دارا بودن شاخص‌های فراوان با صد در صد آرا در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید. مهم ترین معیارهای یونسکو در ثبت این اثر تاریخی به شرح ذیل بود :

- پاسارگاد نخستین نشانه بارز معماری سلطنتی هخامنشی است.

- پایتخت شاهنشاهی پاسارگاد را کوروش بزرگ با مشارکت مردمان گوناگون امپراطوری که بنا نهاده بود ساخت این حرکت به صورت یک مرحله بنیادی در تحول هنر و معماری کلاسیک ایران درآمد.

-  محوطه باستان شناختی پاسارگاد با کاخ ها، باغ ها و آرامگاه کوروش بزرگ بنیان گذار سلسله هخامنشی یادبودی استثنایی از تمدن هخامنشیان در ایران است.

-  مجموعه چهار باغی پادشاهی که در پاسارگاد بنیان گذاشته شده به صورت نمونه‌ای مادر برای این گونه معماری و طرح ریزی در آسیای غربی در آمد.

و صد البته اثر شخصیتی کوروش در این موضوع بی تاثیر نبود . چرا که وی به مبارزه سخت برای برقرای عدالت و آزادی انسانی و دفاع از حقوق بشر مشهور است . هم چنانکه اولین منشور مکتوب حقوق بشر به فرمان وی نگاشته شد و اکنون در موزه لندن نگهداری می گردد . مفاد مهم این منشور اینهاست :

_ حمایت از حقوق زیر دستان و جلو گیری از ستم کردن فرمانروایان به حقوق آنان

- جلو گیری از توهین اقوام به دین و آئین دیگران

- جلو گیری از تحمیل قدرت بر دیگر ملل

- جلوگیری از ظلم و ستاندن حق مظلوم از ظالمان

- جلو گیری از دست اندازی افراد به اموال دیگران مگر با رضایت یا پرداخت وجه آن

- جلو گیری از برده داری و به بیگاری گرفتن دیگران

- آزادی دینی و جلو گیری از تحمیل دین به دیگران

- جلو گیری از مجازات دیگران به جای فرد خطاکار

جاذبه‌های طبیعی

از جاذبه‌های طبیعی شهر شیراز می‌توان به آبشار کوه مره سرخی، آبشار مارگون، برم‌دلک، بهشت گمشده، پارک قلعه‌بندر، پارک ملی بمو، پیربناب، تفرجگاه میان‌کتل، چشمه جوشک، چشمه خارگان، چشمه ریچی، دریاچه پریشان، دریاچه دشت ارژن، دریاچه مهارلو، رکن‌آباد، رودخانه قره‌آغاج، روستای قلات، کوه سبزپوشان، گردشگاه آتشکده، گردشگاه چاه‌مسکی، گردشگاه چشمه سلمانی و گردشگاه هفت‌برم اشاره کرد.

چشمه‌های طبیعی موجود در اطراف شیراز هم از جهت آب‌درمانی و هم از جهت جذب گردشگر برای صنعت گردشگری استان فارس از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و صنعت گردشگری این استان را رونق می‌بخشند.

جاذبه‌های مذهبی

مزار امام‌زادگان متعددی که در شیراز وجود دارد که مزار حضرت احمد بن موسی برادر امام رضا (ع) از همه مشهور تر است ،

نگارخانه‌های شیراز

شیراز دارای ۱۸ نگارخانه است که به پرپایی و نمایش آثار هنری و فرهنگی می‌پردازند

اقتصاد

در طول تاریخ شیراز این شهر،  به واسطه مرکزیت نسبی اش در منطقه زاگرس جنوبی و واقع بودن در یک منطقه به نسبت حاصلخیز به محلی طبیعی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان و یکجانشینان و عشایری خاصه قشقاییان تبدیل شده بود. همچنین این شهر در مسیر راه‌های تجاری داخل ایران به بنادر جنوب مانند بوشهر بوده است. مرکزیت ادارای و نظامی این شهر نیز همواره باعث رونق شهر در طول تاریخ بوده‌است. در دهه‌های اخیر صنعت گردشگری نیز بیش از پیش بر رونق این شهر افزوده‌است.

در همین حال کشاورزی همواره بخش مهمی از اقتصاد شیراز و حومه آن بوده‌است که دلیل آن فراوانی آب در این منطقه نسبت به بیابان‌های اطراف است. تولیدات کشاورزی این شهرستان عبارت‌اند از: انگور، نارنج، خرمالو، ازگیل، شلیل، انار و گندم. این شهر در تولید و فرش گل نیز معروف است از صنایع دستی این شهر می‌توان به خاتم کاری، معرق‌کاری، قالی‌بافی و منبت‌کاری اشاره کرد. هم چنانکه صنایع مهم شهر نیز عبارتند از: صنایع الکترونیک، پالایشگاه نفت، مجتمع پتروشیمی، کارخانه سیمان، صنایع لاستیک‌سازی، صنایع لبنیات و صنایع نساجی.

سوغات

از سوغات عمده شیراز می‌توان به آبلیمو، انار، انجیر، ترشی‌جات، چرم، حصیر، حنا، خاتم‌کاری، خراطی، خرما، ریسندگی، زعفران، سفیداب، سنگ‌تراشی، شیشه‌گری، ظروف سفالی، عرقیات، فلزکاری، قالی، کنده‌کاری، کیسه حمام، گبه، گلیم، مسقطی، منبت‌کاری و نمد اشاره کرد.

شهرهای خواهرخوانده

شیراز با چهار شهر جهان دارای پیوند خواهرخواندگی‌ است که عبارتند از: دوشنبه ، نیکوزیا ، وایمار

 و چونک کینگ

2- اصفهان

اصفهان شهری باستانی در مرکز ایران است که به فاصله ۴۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد. این شهر مرکز استان اصفهان و نیز مرکز شهرستان اصفهان است، و در فرهنگ ایرانی به «نصف جهان» مشهور شده‌است. به لحاظ جمعیت بعد از تهران و مشهد سومین شهر بزرگ ایران است و بر پایه  سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، ۱٬۵۸۳٬۶۰۹ نفر جمعیت داشته‌است. این شهر از دیر باز از مهمترین مراکز شهر نشینی در فلات ایران بوده و هست . بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که تعدادی از آنها بعنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیده‌است.


اصفهان در منطقه‌ای نیمه‌کویری در مرکز ایران و در کنار رودخانه زاینده‌رود قرار گرفته ‌و از مراکز گردشگری، فرهنگی و اقتصادی ایران به شمار می رود . آب و هوای آن معتدل و دارای فصول نسبتا منظم است.

واژه شناسی نام اصفهان

بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانیان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند بختياري، فارس، خوزستان، سیستان و... در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت می‌کردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس به زبان عربی در آمده  و به صورت «اصفهان» تغییر یافته ‌است .

این شهر دارای واژگان کهن تری است که با نام کنونی آن، هیچ‌گونه پیوندی ندارد، مانند: گابیان، گابیه، جی، گبی، گی، گابا.

اصفهان در پهنه تاریخ

در طول تاریخ به آسانی نمی‌توان رد شهر اصفهان را بطور پیوسته دنبال نمود. هر چند اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشته اما به علت آنکه در دوران پیش از اسلام نقطه ثقل امپراتوری‌های هخامنشی تا ساسانی، قلمرو غربی آنها و بخصوص بین النهرین بوده ، این شهر در کانون توجه این سلسله‌ها قرار نداشته است. از این رو در طول تاریخ تا دوران اسلامی می‌توان در محل فعلی شهر اصفهان ردپای شهرهای مختلفی تحت نامهای مختلف، و حتی مردمان متفاوتی را پیگیری نمود. هر چند در دوران اسلامی منطقه جغرافیایی اطراف شهر نام اَسپاهان که نام تقسیم بندی حکومتی زمان ساسانیان بوده‌است را حفظ کرده‌است. در هنگام حمله اسکندر مقدونی به ایران، این شهر مرکز گابیویی‌ها بوده‌است و از آن تحت عنوان گابای یا تابای نام برده شده‌است. در قرون اولیه اسلامی، منابع اسلامی از دو شهر در مکان فعلی شهر اصفهان نام می‌برند؛ شهری بنام جَی در مکان فعلی محله جی و دیگری شهری در سه کیلومتری غرب جَی با نام یهودیه که جمعیتی قابل توجهی از یهودیان را در خود جای داده بود. بعد از اسلام این شهر رو به پیشرفت نهاد و  در دوره سلجوقی  به عنوان پایتخت آن امپراتوری برگزیده شد. اوج شکوفایی اصفهان به زمان صفویان باز می‌گردد؛ هنگامی که شاه عباس کبیر پایتخت صفویه را به این شهر منتقل نمود .

معماری و آثار تاریخی اصفهان

اصفهان سرشار از آثار هنری و تاریخی است که میدان نقش‌جهان، مِنارْ جُنبان، هتل عباسی، برج کبوترخانه، گذر چهارباغ عباسی، سبزه میدان، کاخ چهلستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالی‌قاپو، کاخ هشت‌بهشت و مدرسه چهارباغ از بارزترین آنها هستند.

هم چنانکه پل‌های تاریخی آن با نامهای : پل جویی، پل شهرستان، پل مارنان، سی و سه پل یا پل الله وردیخان و پل خواجو از شهرت جهانی برخوردارند.

نیز بازارهای تاریخی این شهر عبارتند از : بازار اصفهان، بازار قیصریه یا  صفویه ، بازار سلطانی، بازار شاهی یا بازارچه بلند بازار دردشت، بازار بیدآباد ، بازار غاز، بازارهای معروفی اطراف میدان نقش‌جهان: بازار مسگرها، بازار ترکش‌دوزها، بازار کلاهدوزها، بازار لواف‌ها و بازار آهنگرها.

مساجد تاریخی شهر نیز عبارتند از : مسجد امام علی (ع) ، مسجد امام، مسجد حکیم، مسجد حاج‌ محمدجعفر آباده‌ای، مسجد علیقلی‌آقا، مسجد قطبیه، مسجد ایلچی، مسجد آقا نور، مسجد رکن الملک، مسجد سید، مسجد رحیم خان، مسجد صفا، مسجد ذوالفقار، مسجد خان، مسجد شیخ لطف الله، مسجد مصری، مسجد جمعه و مسجد مقصودبیک.

در این میان مهم ترین و بارزترین اثر هنری و میراث بشری در شهر اصفهان میدان نقش جهان است . این میدان که در حال حاضر با عنوان میدان امام شناخته می شود مجموعه کامل و معنا داری از عناصر اساسی یک شهر مدرن و متمدن را در اطراف خود گرد آورده است . نمادهای دینی ، نهادهای حکومتی ، مکانهای تجاری و بخشهای تفریحی . این میدان زیبا که در سال 1977 به عنوان میراث جهانی در یونسکو به ثبت رسیده است، در واقع گنجینه ای از برجسته ترین هنرها و صنایع بشری را در کنار هم جمع کرده است  . مسجد زیبا و بی نظیر امام در جنوب ، مسجد بی مناره و کم مانند شیخ لطف الله در شرق ، کاخ استوار و پر نقش و نگار عالی قاپو در غرب و بازار قیصریه در شمال این میدان عظیم قرار دارد . هم چنانکه دور تا دور آن را بازارها و کارگاههای صنایع دستی تشکیل داده و صحن عمومی آن نیز در اختیار برنامه های مختلف تفریحی ، ورزشی و هنری قرار می گرفته است. 

شایان ذکر است که متأسفانه از آثار تاریخی پیش از اسلام اصفهان ، چیزی به جز بقایای آتشکده‌ای در کوه آتشگاه، آثار مکشوفه در تپه اشرف و  پل شهرستان (متعلق به دوران ساسانیان) بر جای نمانده‌است که از میان آن سه تنها بنای برپا و برجا همین پل شهرستان است.

از این رو می توان گفت که بیشتر آثار تاریخی اصفهان مربوط به دوران اسلامی است. از این رو  می توان آثاری از تمامی دوره‌های تاریخی پس از اسلام در این شهر شناسائی و معرفی کرد اما بویژه آثار دو دوره باشکوه از تاریخ اصفهان یعنی دوره سلجوقی و دوره صفوی برجستگی ویژه‌ای دارد، که هر کدام دارای ویژگی‌ها و سبک معماری مخصوص به خود است.

دوران سلجوقیان

معماری سلجوقیان - که بویژه در مسجد جامع نمود می‌یابد - ساده و بی‌پیرایه اما با ظرافت فراوان است. از ویژگی‌های دیگر معماری این دوره سکوت و درونگرایی به دور از هر گونه جلوه‌گری آن است. به گونه ای که بجای آنکه بیننده تحت تأثیر آنی آن قرار گیرد، آرام آرام زیبائی و عظمت اسرار آمیز آن را در جای خود احساس می‌کند. برخلاف معماری و هنر دوره صفوی که توجه به جلوه‌های رنگ و نور و چشمگیری و درخشندگی از ویژگی‌های بارز آن است.

مسجد جمعه ، آرامگاه ملکشاه ، سلطان سنجر و خواجه نظام الملک از بر جسته ترین  آثار تاریخی این دوره در شهر اصفهان می‌باشد.

 دوران صفویان

عصر صفوی، عصر کمال و شکوفایی و نبوغ معماری و شهرسازی در ایران است. از این رو زیباترین و با شکوه‌ترین آثار معماری ایران در همین دوره، توسط معماران خلاّق و هنرمندی چون محمدرضا و علی اکبر اصفهانی آفریده شد. در زمان شاه عباس اول صفوی پایتخت از قزوین به اصفهان منتقل شد. اصفهان در مرکز امپراتوری صفوی قرار داشت و نسبت به قزوین به خراسان نزدیک تر بود. موقعیت جفرافیایی این شهر موجب افزایش سرعت عکس‌العمل شاه در مقابل تهدیدات ازبکان و عثمانیان بود.شاه عباس بدون ایجاد تفییرات عمده در بخش قدیمی شهر، بخش‌های جدیدی را به آن افزود. میدان نقش جهان، دولتخانه و خیابان چهارباغ در کنار بخش‌های قدیمی شهر ساخته شدند.

از ویژگیهای مهم در شیوه معماری این دوره، علاوه بر استحکام و زیبایی ساختار، درخشش بیان است. در آثار این دوره تابش رنگ و نور، و جذابیت سطوح و شکوه چشمگیر آنها، احساس زیبائی خیره کننده‌ای در بیننده ایجاد می‌کند و طنین رنگها و سطوح مکرر کاشیهای درخشان به منظره‌ای شفاف، مجرد و روحانی تبدیل می‌شود.

معماری این دوره از لحاظ وسعت و کارآیی، بسیار متنوع است و در تمامی ابعاد حیات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم حضوری زنده و پویا دارد. باشکوه‌ترین مساجد، عظیمترین میدانها، زیباترین پلها و خیابانها، بزرگ‌ترین بازارها، مدرسه‌ها، و کاروانسراها در این عصر ساخته شد. و همه در نوع خود در اوج کمال هنری، استحکام و کارآیی و بعضی چنان باشکوه و زیبا و کامل، که گاهی نمی‌توان باور کرد که انسانی ناچیز آن را پدید آورده باشد.

سوغات شهر

معروفترین سوغات اصفهان صنایع دستی متنوع و نوعی از شیرینی به نام گز است. صنایع دستی اصفهان بسیار متنوع و زیبا هستند که برخی از آنها شهرت جهانی یافته است . از آنجمله است فرشهای دستباف ، انواع خاتم کاری ، معرّق های گوناگون ، مینا کاریهای رنگارنگ ، قلم زنیهای زیبا ، پارچه های فاخر ، قلمکارهای خوش رنگ و ... هم چنین باید گفت که گز نوعی شیرینی مرغوب و لذیذ است که با گز انگبین یا ترنجبین شکر ، مغز پسته، بادام، فندق یا گردو ، سفیده تخم مرغ و گلاب ساخته می‌شود. در گز از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمی‌شود.

صنعت و اقتصاد

اگر امروزه اصفهان را با گذشته‌ای ماندگار مشاهده می‌کنیم دال بر رونق اقتصادی این دیار از گذشته تا بحال می‌باشد. امروزه بدون اغراق باید گفت صنایع این استان در رتبه‌های بالای کشوری قرار دارد و تنوع تولید و صنایع از میزان بالایی برخوردار است.

اقتصاد سنتی استان مبتنی بر صنایع دستی چون قالی بافی، ابریشم بافی، سفال گری، قلمزنی، قلم کاری، مینیاتور، سیم کشی، زربافی، پولک دوزی، خاتم کاری و از صنایع زیبای اصفهان است که امروزه هم رونق خوبی در بخش جهانگرد و توریست دارد. با اینهمه صنایع بزرگی چون ذوب آهن، مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاه، پلی اکریل و همچنین کارخانه جات متعدد سرامیک و کاشی سازی و معادن سنگ و سنگبری از علل صنعتی شدن و اقتصاد مدرّن و رو به رشد این شهر به شمار می رود .از صنایع دیگر اصفهان که می‌توان فهرست وار به برخی اشاره نمود: ظروف چینی، سرامیک، تولید لوازم خانگی، کارخانه تولید سیمان، ایرانیت، صنایع خودروسازی، صنایع نظامی، صنایع هواپیماسازی، ساخت لوازم و تاسیسات گازی، صنایع مواد غذایی، فرآورده‌های لبنی، ریسندگی و نساجی و می باشند.

این صنایع علاوه بر تولید و ایجاد اشتغال، چرخه امور اقتصادی دیگری نظیر بازرگانی داخلی وخارجی، حمل ونقل، صنایع تبدیلی و را سرعت بخشیده که در بهبود وضعیت اقتصادی کشور سهم بسزایی دارند.

شهرهای خواهر خوانده

اصفهان به عنوان یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی مشرق زمین با شهرهای زیر دارای پیوند خواهرخواندگی است:


جاذبه های طبیعی اصفهان

زاینده رود بزرگترین رود فلات مرکزی ایران ازکوه‌های بختیاری سرچشمه گرفته و از میان اصفهان می‌گذرد و افزون بر خلق آثاری از طبیعت زیبا و منظره های چشم نواز، از دیر باز موجبات رونق اقتصادی و کشاورزی شهر را فراهم ساخته است. همچنانکه این رود موجب پدید آمدن جنگل زیبای ناژوان به عنوان یکی از مناطق خوش آب و هوای حاشیه زایند رود  شده است . ازدیگرمناطق طبیعی قابل گشت و گذار اصفهان می‌توان به کوه کلاه قاضی و کوه صفه اشاره نمود. منطقه کلاه قاضی یک پارک ملی است با نام پارک ملی کلاه قاضی که محل زیست جانوران زیادی مانند کل، بز، آهو، و عقاب است.

 

جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
تازه ها
پرچم مقدس ایران

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سازمان فرهنگ و ارتباطات

شورای عالی ایرانیان خارج از کشور

امور فرهنگی ایرانیان خارج از کشور

مجله دنیای ایرانی

گسترش زبان فارسی

آموزش زبان فارسی ویژه کودکان

سايت آموزش زبان فارسي

شبکه جهانی جام جم

شبکه بین المللی تلویزیونی آی فیلم

رادیو ایران

میراث فرهنگی ایران

پیک دوستی
نظرسنجی
این وب سایت در اطلاع رسانی برنامه های رایزنی چه اندلزه مفید است؟

خیلی زیاد
زیاد
کم

آمار بازدیدکنندگان
بازدید این صفحه: 5055
بازدید امروز : 937
بازدید این صفحه : 1901209
بازدیدکنندگان آنلاين : 6
زمان بازدید : 1.1875